Βρογχικό Άσθμα
Ερωτήσεις – Απαντήσεις
1. Ορισμός, τι είναι το βρογχικό άσθμα;
Το βρογχικό άσθμα αποτελεί ετερογενή νόσο που συνήθως χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγμονή των αεραγωγών. Καθορίζεται από την παρουσία συμπτωμάτων εκ του αναπνευστικού συστήματος, όπως η συρίττουσα αναπνοή, η ύπαρξη δύσπνοιας, βήχα, αίσθημα βάρους στον θώρακα, τα οποία ποικίλουν σε ένταση και διάρκεια και συνοδεύονται από περιορισμό της εκπνευστικής ροής, η οποία δύναται να μεταβάλλεται. Ο περιορισμός της εκπνευστικής ροής μπορεί στην πορεία του χρόνου να γίνει μόνιμος. Το βρογχικό άσθμα συνήθως σχετίζεται με χρόνια φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα.
2. Ποια είναι η συχνότητα-επιδημιολογία του βρογχικού άσθματος;
Παγκόσμια, περίπου 235–300 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με βρογχικό άσθμα. Οι ετήσιοι θάνατοι εκτιμώνται σε 250–460 χιλιάδες. Η συχνότητα κυμαίνεται μεταξύ 1% έως 18% του πληθυσμού, ανάλογα με τη χώρα. Ο επιπολασμός του βρογχικού άσθματος έχει σχεδόν διπλασιασθεί τα τελευταία 10 έτη και αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο στις περισσότερες χώρες του κόσμου, κυρίως στα παιδιά. Στην παιδική ηλικία το άσθμα είναι διπλάσιο στα αγόρια σε σύγκριση με τα κορίτσια, ενώ στην ενήλικη ζωή είναι συχνότερο στις γυναίκες. Στην Κυπριακή Δημοκρατία ο επιπολασμός του βρογχικού άσθματος μεταξύ ενηλίκων σε πρόσφατη μελέτη έχει υπολογισθεί σε ποσοστό 5.57%.Η επίπτωση του βρογχικού άσθματος έχει και σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές προεκτάσεις, με αποτέλεσμα το κόστος για τις ανάγκες αντιμετώπισης, θεραπείας, διάγνωσης, πρόληψης να αντιπροσωπεύει το 1-2% του ετήσιου προϋπολογισμού για την υγεία, σχεδόν σε όλες τις χώρες.
3. Ποια είναι τα κύρια συμπτώματα του βρογχικού άσθματος;
Τα κύρια συμπτώματα του βρογχικού άσθματος είναι η συρίττουσα αναπνοή, η δύσπνοια, το σφίξιμο στο στήθος και ο βήχας. Χαρακτηριστικά ο βήχας έχει ιδιαίτερα νυχτερινή ή πρωϊνή κατανομή, ή συχνά μπορεί να εμφανίζεται κατά την άσκηση (exercise indused asthma). Συχνά τα συμπτώματα παρουσιάζουν μεταβλητότητα και εποχικότητα ενώ μπορεί να παρουσιάζουν επιδείνωση τη νύχτα ή νωρίς το πρωί. Εκλυτικοί παράγοντες σε κάποιους ασθενείς αποτελούν τα ακόλουθα: άσκηση, αλλεργιογόνα, ρύποι, έντονες οσμές, επαγγελματική έκθεση σε αντιγόνα κλπ. Ο βήχας μπορεί να αποτελεί τη μοναδική εκδήλωση του βρογχικού άσθματος (cough‑variant asthma)
4. Πως τίθεται η διάγνωση;
Η διάγνωση τίθεται με την κλινική εκτίμηση-αξιολόγηση του ασθενούς(ιστορικό, μεταβλητότητα της συμπτωματολογίας, εναλλαγή περιόδων ύφεσης/επιδείνωσης), τον λειτουργικό έλεγχο του αναπνευστικού (σπιρομέτρηση με μεταβλητότητα στην εκπνευστική ροή μετά βρογχοδιαστολής: αύξηση POST FEV1 > 12% και 200ml, διακύμανση FEV1 μεταξύ επισκέψεων, μέτρηση PEF και δοκιμασίες μεταβλητότητας PEF, διακύμανση PEF μεταξύ επισκέψεων). Σε ασθενείς με φυσιολογική σπιρομέτρηση είναι χρήσιμες οι δοκιμασίες πρόκλησης (κυρίως με χορήγηση μεταχολίνης). Χρήσιμη εξέταση αποτελεί η μέτρηση FeNO (εκπνεόμενου ΝΟ) ως δείκτη φλεγμονής αεραγωγών (υψηλή ειαισθησία σε ορισμένους φαινότυπους βρογχικού άσθματος). Ο έλεγχος ατοπίας χαρακτηρίζει το αλλεργικό βρογχικό άσθμα (μέτρηση ηωσινόφιλων κυττάρων, Total IgE, RASTs, αλλεργικά δερματικά τεστ)
5. Ποιοι είναι οι κύριοι φαινότυποι βρογχικού άσθματος
Το βρογχικό άσθμα αποτελεί ετερογενή νόσο. Στα πλαίσια αυτά αναγνωρίζονται διαφορετικές εικόνες της νόσου με βάση δημογραφικά, κλινικά και/ή παθοφυσιολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία ονομάζονται φαινότυποι του βρογχικού άσθματος. Οι πιo συχνοί φαινότυποι είναι :
- Αλλεργικό βρογχικό άσθμα
- Μη αλλεργικό (ενδογενές) βρογχικό
- Βρογχικό άσθμα καθυστερημένης έναρξης (Adult-onset asthma, late onset asthma)
- Βρογχικό άσθμα με σταθερό περιορισμό της ροής του αέρα
- Βρογχικό άσθμα και παχυσαρκία
- Βρογχικό άσθμα και ειδικοί πληθυσμοί: Βήχας ισοδύναμος άσθματος (cough variant asthma), άσθμα μετά από κόπωση-εκλυόμενο στην άσκηση, επαγγελματικό άσθμα, άσθμα στην εγκυμοσύνη, βρογχικό άσθμα και καπνιστική συνήθεια
6. Ποια είναι η αντιμετώπιση-θεραπεία του βρογχικού άσθματος;
Βασική αρχή στην αντιμετώπιση του άσθματος αποτελεί η επίτευξη καλού ελέγχου του άσθματος, η μείωση μελλοντικού κινδύνου της θνησιμότητας που σχετίζεται με το βρογχικό άσθμα, η μείωση των παροξύνσεων, η πρόληψη της μόνιμης στένωσης των αεραγωγών, αλλά και των ανεπιθύμητων ενεργειών από την θεραπεία.
Μη φαρμακευτικές στρατηγικές αντιμετώπισης. Η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή έκθεσης σε καπνό(παθητικό κάπνισμα) αποτελεί σημαντικό στοιχείο στην βελτίωση αντιμετώπισης ασθενών με βρογχικό άσθμα. Η συστηματική, μέτριας έντασης σωματική δραστηριότητα, η απώλεια σωματικού βάρους επιφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία των ασθενών με βρογχικό άσθμα. Η αποφυγή επαγγελματικής έκθεσης σε αλλεργιογόνα ή άλλους εκλυτικούς παράγοντες που δύνανται να προκαλέσουν επιδείνωση ή και παρόξυνση βρογχικού άσθματος, κατέχει σημαντικό ρόλο στον έλεγχο και διαχείριση της νόσου.
Φαρμακευτική θεραπεία του βρογχικού άσθματος
Η φαρμακευτική αντιμετώπιση του βρογχικού άσθματος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο διαχείρισης και αντιμετώπισης της νόσου. Ουσιαστικά, τα φάρμακα αντιμετώπισης του βρογχικού άσθματος διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:
- Τα ρυθμιστικά φάρμακα. Συστήνεται να λαμβάνονται καθημερινά και για μακρύ χρονικό διάστημα, ώστε να επιτευxθεί o έλεγχος της νόσου
- Τα ανακουφιστικά φάρμακα (ή φάρμακα διάσωσης) στοχεύουν στην άμεση ανακούφιση των συμπτωμάτων. Δεν λαμβάνονται συστηματικά, αλλά κατ’ επίκληση, σε περίπτωση ανάγκης
- Ειδικά φάρμακα τα οποία χρησιμοποιούνται κυρίως σε ασθενείς με σοβαρό κορτικοεξαρτώμενο βρογχικό άσθμα ή σε ασθενείς που έχουν επίμονα συμπτώματα ή συχνές παροξύνσεις (βιολογικοί παράγοντες, anti-IgE anti-interleukin-5/5R ή αντι-ιντερλευκίνη-4R, κλπ)